f

Անկախ

«Այդ չափորոշիչները չեն արտացոլում ՀՀ քաղաքացու և հայ մարդու դաստիարակությունը»․ Աիդա Թոփուզյան


Մանկավարժական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Խ. Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական համալսարանի Մասնագիտական կրթության և կիրառական մանկավարժության ամբիոնի վարիչ, Հանրային խորհրդի գիտության, կրթության հարցերի հանձնաժողովի նախագահ Աիդա Թոփուզյանը հանրակրթության պետական չափորոշիչների մեջ բազմաթիվ մտահոգիչ ու ռիսկային հարցեր է տեսնում։

Անկախ-ի հետ զրույցում նա ասաց, որ ամեն ինչ սկսվում է նպատակների և խնդիրների սահմանումից, սակայն այդ չափորոշիչներում հիմնավորված չէ ո՛չ առարկայի դասավանդման արդիականությունը, ոչ էլ նպատակներն ու խնդիրները, և երբ ուսումնասիրում ես չափորոշիչներում նշված վերջնարդյունքները, հասկանալի չէ, թե որ երկրի համար են դրանք գրված, և որ երկրի քաղաքացի ես դաստիարակում։

«Ամենավտանգավորն այն է, որ դրանք չեն արտացոլում և չեն հիմնավորում հիմնական վերջնարդյունքը՝ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացու դաստիարակությունը»,-ասում է նա,-մինչդեռ ամեն մի առարկայի դասավանդում պետք է ծառայի նախևառաջ ՀՀ քաղաքացու դաստիարակությանը։ Դրա համար այդ չափորոշիչներում, որտեղ որ նշված է քաղաքացի, կողքին պետք է ավելացնել՝ ՀՀ, որովհետև մեր նպատակն առաջին հերթին ՀՀ քաղաքացի և հայ մարդ դաստիարակելն է»։

Որպես օրինակ Թոփուզյանը բերում է հայոց լեզուն, որտեղ իբրև հայոց լեզվի ուսումնասիրության հիմնական նպատակ՝ սահմանված է հետևյալը․ «բանավոր և գրավոր խոսք կառուցելու, տեքստ ստեղծելու ուսուցում»։

«Բայց հայոց լեզուն մեզ համար միայն դա չէ, այն ազգային ինքնության ճանաչողության ու բացահայտման միջոց է: Հետևաբար հայոց լեզվի դասավանդման նպատակի սահմանումը պետք է լինի մայրենի լեզվի լիարժեք իմացության ապահովումը, ազգային ինքնության և աշխարհաճանաչողության բացահայտմանն ու ՀՀ քաղաքացու աշխարհայացքի ձևավորմանը նպաստելը»:

Կամ, օրինակ, օտար լեզվի առարկայական չափորոշիչներում բացակայում են կարևորագույն խնդիր հանդիսացող «մայրենիի հիման վրա օտար լեզվի ուսուցումը կազմակերպելու» և «օտար լեզվով սեփական երկիրը, ժողովուրդը, պատմությունը, մշակույթը պրոպագանդելու» խնդիրները: «Այդ մասին ոչինչ չկա նաև առարկայի վերջնարդյունքներում: Դրա համար օտար լեզվի դասավանդման խնդիրների մեջ պետք է ավելացնել հետևյալ վերջնարդյունքը՝ սեփական ժողովրդի մշակույթը, պատմությունը, երկիրը ներկայացնելու և նրանց դերը համաշխարհային մշակույթում օտար լեզվով արժևորելու կարողությունը»:

Թոփուզյանը շեշտում է՝ կրթական չափորոշիչների արդյունքում մեր երեխաների մեջ պետք է սերմանվի նաև հպարտության և արժանապատվության զգացում։ «Օրինակ՝ վերցնենք քիմիան, ֆիզիկան, մաթեմատիկան և այլն։ Այդ առարկաները գոնե պետք է ունենան որոշ թեմաներ, որոնք հենց այդ նպատակն են հետապնդում՝ ի՞նչ են տվել մեր գիտնականներն աշխարհին։ Ուրիշ բան, եթե մենք բան չունենայինք ասելու։ Բայց երբ որ մենք դպրոցներ ենք ստեղծել և աշխարհին տվել ենք ինչ-որ բան, գոնե մեր երեխան դա պետք է իմանա»։

Պրոֆեսորն ուշադրություն է հրավիրում նաև այն հանգամանքի վրա, որ օրինակ, «Հայոց պատմության» ծրագրում հայոց պատմության հասկացությունների կամ ենթահասկացությունների մեջ կա պայքար ձևակերպումը, բայց հստակ չէ, թե ինչ պայքարի մասին է խոսքը։ «Եթե ազգային ազատագրակամն պայքար է, գրեք հենց այդպես։ Փաստորեն, եթե խորը նայում ես, տեսնում ես, որ ազգային ազատագրական պայքարը փոխարինվել է կամ պայքար կամ կոնֆլիկտ  հասկացողությամբ։ Կամ այդ նույն Հայոց պատմության հիմնական հասկացությունների մեջ դուրս են մնացել ընտանիք, դպրոց, եկեղեցի հասկացությունները»։

Թոփուզյանի խոսքով՝ առարկայի նպատակը չի հետապնդում սեփական ժողովրդին իր պատմությամբ դաստիարակելու անհրաժեշտությունը և ընդհանրապես ծրագրի բովանդակության, վերջնարդյունքների մեջ չեն նշվում ազգ, ազգային, հայ հասկացությունները:

Հայոց եկեղեցու պատմություն առարկան այլ առարկաների մեջ տարրալուծելու հետ կապված՝ Թոփուզյանը գտնում է, որ իբրև առանձին առարկա՝ դա լրիվ այլ մտածելակերպ էր տալիս։ «Շատ բան կարելի էր փոխել այդ առարկայի մեջ, կարելի էր փոխել ծրագիրը, բայց ոչ թե այն հանել ու վերջակետ դնել։ Ինձ համար զարմանալի է, որ, օրինակ, Հայոց պատմություն առարկայի մեջ գրված է, որ սովորողը կծանոթանա Հայաստանի կրոնին։ Ի՞նչ է նշանակում Հայաստանի կրոն»։

Կամ, օրինակ, Թոփուզյանը գտնում է, որ պարտադրված պատերազի մեջ գտնվող երկրում Նախնական զինվորական պատրաստություն առարկան հանելն ու այլ առարկաների մեջ տարրալուծելը մեծ սխալ է։ «Այդ առարկան պետք է լինի առանձին, և դրա միջոցով պետք է տալ դպրոցի ռազմահայրենասիրական դաստիարակության մակարդակի չափման չափորոշիչները։ Պետք է հասկանալ, որ առաջիկա առնվազն 20 տարվա ընթացքւմ մենք այս չափորոշիչներով ենք կրթելու սերունդ։ Եվ թող մտածեն՝ Աստված չանի, եթե պատերազմ լինի, այդ սերունդը կկարողանա՞ անել այն, ինչ արեց այսօրվա սերունդը։ Այ սա՛ պետք է հաշվի առնել»։

Փոխարենը, առանց հաշվի առնելու երեխաների տարիքային և հոգեբանական առանձնահատկությունները, առարկայական չափորոշիչների բովանդակության մեջ սողոսկել են Ստամբուլյան և Լանզարոտեի կոնվենցիաների կրթությանը վերաբերող սկզբունքները:

«Կենսաբանություն» առարկայի 8-րդ դասարանի /13 տարեկան/ վերջնարդյունքներում նշված է՝ սովորողը պետք է կարողանա համեմատել արական և իգական սեռական օրգանների կառուցվածքն ու գործառույթը, նշել հակաբեղմնավորիչների տեսակները և դրանց գործածությունը՝ ելնելով նպատակից, բացատրել օրգանիզմի կարիքները և փոփոխությունները հետծննդյան շրջանից մինչև հասունություն, բացատրել որոշ սեռավարակների տարածման ուղիներն ու կանխարգելման եղանակները:

Իսկ 12-րդ դասարանի վերջնարդյունքներում նշված է՝ սովորողը պետք է կարողանա բացատրել, թե ինչպես են հերմաֆրոդիտները բազմանում, տարբերակել արտաքին և ներքին բեղմնավորումը, բերել օրինակներ, երբ սեռական բազմացումը առավել արդյունավետ է, քան անսեռը, նկարագրել էստրոգեն/պրոգեստերոն հակաբեղմնավորիչ հաբերի ազդեցության կենսաբանական հիմքը,  քննարկել և գնահատել հակաբեղմնավորիչներ օգտագործելու կենսաբանական, սոցիալական և էթիկական կողմերը և այլն։

«Կա՞ այդ ուսուցիչը, որը պիտի կարողանա այս չափորոշիչներով երեխաներ պատրաստել։ Թե՞ ամեն մեկն իր երևակայության սահմաններում պետք է այս թեման դասավանդի»։

Ըստ Թոփուզյանի՝ առավել զավեշտալի են «Կենսաբանություն» և «Մաթեմատիկա» ու «Հայոց լեզու» առարկաների միջառարկայական կապերի պահանջները: «Մաթեմատիկա» առարկայից, օրինակ, պահանջվում է սեռավարակների տարածվածության և բեղմնականխիչների արդյունավետության վերաբերյալ տվյալները  ենթարկել վիճակագրական վերլուծության։

Մանկավարժական համալսարանը «Հանրակրթության պետական չափորոշիչների ձևավորման և հաստատման Կարգ»-ի և առարկայական չափորոշիչների վերաբերյալ իր դիտարկումները ներկայացրել է ԿԳՄՍՆ՝ առաջարկելով խուսափել շտապողականությունից, վերանայել և վերամշակել թե՛ «Հանրակրթության Պետական Չափորոշիչների Ձևավորման և Հաստատման Կարգ»-ը, թե՛ «Առարկայական չափորոշիչներն ու ծրագրերը», դրանք դնել մարզերում և մայրաքաղաքում մասնագիտական հանրույթի և հասարակության տարբեր շերտերի լայն քննարկմանը։

Թոփուզյանի խոսքով՝ հարցը պետք է նախօրեին քննարկման դրվեր նաև Հանրային խորհրդում, սակայն քննարկումը մեկ շաբաթով հետաձգվել է։

Աիդա Թոփուզյան հանրակրթական չափորոշիչ խմբագրի ընտրանի ՀՀ ԿԳՄՍ Հայաստան

Այլ հոդվածներ հեղինակից

Գեղարքունիքի, Շիրակի եւ Վայոց Ձորի մարզերում 5 դպրոցների մոդուլային շենքեր կկառուցվեն. Հատկացվեց 500 մլն դրամ
Անդրանիկ Քոչարյանն անցնում է բարեկրթության բոլոր սահմանները. կարգի՛ հրավիրեք կանանց և լրագրողների հաշվին ինքնահաստատվող ձեր անդամներին․ Ժուռնալիսների միությունը՝ «Իմ քայլին»
Վտանգված է Սյունիքը, վտանգված է Հայաստանը. Արա Զոհրաբյան
Գիտաշխատողների աշխատավարձային բազային ֆոնդը քառապատկվում է․ Նիկոլ Փաշինյան
Ռոնալդուն բացառիկ ռեկորդ է սահմանել
Կան վայրեր, որտեղ ռելիեֆը բարդ է, և հակառակորդը տեղակայման գործընթաց չէր արել, հիմա դա են անում, մեր զինուժն էլ հետևում է, որ առաջ չգան. Գնել Սանոսյան
Այս իշխանությունն ամեն օր կործանում է հայրենիքն ու մարդկային ճակատագրեր․ մեր երկիրը շանս չունի, եթե օր առաջ չազատվի այս աղետալի համավարակից․ Արման Սաղաթելյան
Մեզ 7 ամիս է աշխատավարձ չեն վճարում ու չեն ապահովում գործարանի անվտանգության խնդիրը. նաիրիտցիները բողոքի ակցիա արեցին Կառավարության մոտ
Այսօր՝ ժամը 12-ին, Սև լճի տարածքում բանակցելու ենք ադրբեջանական կողմի հետ. Գորիսի փոխքաղաքապետ
Հայաստանում այսօր կա ապագայի միայն մեկ բանաձև. Վահե Հովհաննիսյան
Աշխատաժողովի օրակարգում ՄԿՈՒ ոլորտում աշխատանքի վրա հիմնված ուսումնառությունն էր
Եթե հանձնենք այդ բարձունքը, խնդիրներ ենք ունենալու. Մովսես Հակոբյան. NEWS.am
Կառավարությունը հաստատեց Նախադպրոցական կրթության պետական կրթական չափորոշիչը
Նիկոլ Փաշինյանն ավելացված արժեքի հարկի համակարգի բարեփոխումների նպատակով աշխատանքային խումբ է ստեղծել
Հարոյանը համաձայնեցրել է պայմանագիրը իսպանական ակումբի հետ
Քննարկվել են համատեղ գիտատեխնոլոգիական ծրագիր իրականացնելու հնարավորությունները. նախագահ Արմեն Սարգսյանն այցելել է Մոսկվայի «Սկոլկովո» նորարարական կենտրոն
Ադրբեջանցիների կողմից Սյունիքի մարզի Մեծ Իշխանասարի վրա գտնվող "Սև լիճ" արգելավայրը Հայաստանի Հանրապետության բնության հուշարձանների ցանկում է
Հայաստան է այցելում Իրաքյան Քուրդիստանի փոխվարչապետ Քուբադ Թալաբանին
Մխիթարյանի գոլը չփրկեց «Ռոմային» պարտությունից
Սյունիքում իրադրությունը շարունակում է մնալ նույնը. պետք է գործել շրջահայաց, վճռական, սկզբունքային. Փաշինյան
Նիկոլ Փաշինյանը նոր որոշում է ստորագրել
Փաշինյանի գիշերային նիստն ու գնահատականները ցույց են տալիս, որ սա զուտ պետական սահմանի խախտման դեպք չէ. Աբրահամյան
Երեւանում Ֆրանսիայի դեսպանատան դիմաց ճակատ-ճակատի բախվել են BMW-ն ու KIA-ն
Ղարաբաղում ՌԴ խաղաղապահ ուժերի նոր հրամանատարը մինչև ամսվա վերջ կստանձնի իր պարտականությունները
Կառավարության նիստի օրակարգում 50 հարց է, որից 42-ը չի զեկուցվում, ևս 3 հարց գաղտնի է. ուղիղ
Ավելին
Ավելին